0

Yad Vashem onderscheiding voor Gerrit en Marretje Kramer

Gerard; het familielid uit de stad die in de Tweede Wereldoorlog naar Urk komt om bij familie Kramer te wonen, heet in werkelijkheid Louis Cohen. Hij is een Joodse jongen die vluchtte om zijn leven te redden. Een leven dat onder meer gespaard bleef door de hulp van Gerrit en Marretje Kramer-Koffeman. Bijna zeventig jaar later ontvangen zij hiervoor - postuum - de Yad Vashem onderscheiding.


Het verhaal van Louis Cohen en de familie Kramer begint in november 1944. Cohen is net twintig jaar oud, en sinds zijn achttiende op de vlucht voor de Duitsers. Hij werkt in de polder, maar belandt na de grote razzia op 17 november op Urk. Eerst heel kort bij de familie Nentjes-Kramer, de ouders van de Oude Vrouwtjes. Door ruimtegebrek verplaatsen ze hem naar de familie Kramer-Koffeman. ,,Hij werd geïntroduceerd als een familielid dat uit de stad kwam’’, vertelt Anna Kramer (80).  Gerard - zijn schuilnaam - werkte mee in de bakkerij van haar ouders, en woonde bij hen in huis. ,, We stelden thuis geen vragen over Gerard. En ach, wat we ook vroegen over dit soort zaken, het antwoord was altijd even summier’’, aldus Willy Snoek-Kramer (78).


Oorlogsjaren

De kinderen van Gerrit en Marretje Kramer zagen gedurende de oorlogsjaren wel vaker dingen, waarvan ze wisten dat ze erover zwijgen moesten. ,,We zagen wel jongens uit de buurt en Gerard naar de zolder vluchten als er alarm geslagen werd, maar dat hoorde erbij’’, vertelt Betty Mazereeuw-Kramer. De zussen denken dat hun ouders zich waarschijnlijk niet bewust waren van het daadwerkelijke gevaar dat erin schuilde om mensen een schuilplaats te bieden. ,,Ze waren twee nuchtere, gelovige mensen die het als hun plicht zagen om Joden te helpen.’’ Zo ervoer Louis Cohen de familie Kramer ook. Hij zegt hierover: ,, De familie Kramer vond innerlijke vrede in hun geloof. Ze vertelden mij dat mensen te redden van de ‘oude religie’ hun hoofddoel was.’’

Na de bevrijding verhuist Cohen terug naar Amsterdam. Daar vindt hij uit dat zijn complete familie is vermoord. Cohen houdt in de jaren na de bevrijding door middel van brieven en een sporadisch bezoekje contact met de familie Kramer. Het contact verwatert als hij in 1951 met zijn vrouw en dochter naar Australië emigreert.


Bijzonder boek

In juni 2011 komt Robert Hofman (28) van Stichting Urk in Oorlogstijd een samenvatting van het boek Just for the Record tegen, geschreven door Louis Cohen. Ook Urk wordt er in genoemd. Hofman legt contact met een kennis uit Australië om de auteur van het boek op te sporen. Cohen wordt gevonden en de eerste contacten zijn een feit. Al snel wordt duidelijk dat Cohen de naam van zijn onderduikfamilie niet meer wet. Via een oproep in Het Urkerland vraagt Stichting Urk in Oorlogstijd wie de familie is die Louis Cohen destijds onderdak bood. Anna Kramer belt naar Hofman: ,,Mijn dochter las het bericht, en was er van overtuigd dat het om onze ouders ging. Ze kende de verhalen. Ik had haar vaak over onze thuissituatie en de periode met Gerard verteld. Toen ik het artikel las, wist ik het ook meteen: Louis Cohen is Gerard.’’
Stichting Urk in Oorlogstijd wil na dit nieuws Louis Cohen (90) herenigen met Anna Kramer. Door de afstand lijkt dat onmogelijk, maar de oplossing wordt gevonden in online videocontact. In oktober 2011 zien en spreken ze elkaar na meer dan vijftig jaar.


Yad Vashem

Hofman komt begin 2012 met het idee om namens de familie Cohen een Yad Vashem-onderscheiding  aan te vragen voor de familie Kramer. ,,Louis Cohen is de enige nog levende onderduiker die in staat is om deze aanvraag te doen voor zijn Urker helpers. Ik zie het als een eerbetoon voor alle Urkers die in de oorlog Joodse mensen hebben geholpen’’, aldus Hofman.


‘Dappere helden’

Op dinsdag 11 november 2014 is het zover: Anna, haar zussen, één van de twee broers, zwager en de leden van Stichting Urk in Oorlogstijd vertrekken naar Den Haag voor de onderscheiding. Het gezelschap wordt verwelkomt in de stadshal, waar de ceremonie plaatsvindt. In totaal worden twaalf families postuum onderscheiden. Ruim tweehonderd genodigden horen de toespraak van burgemeester Jozias van Aartsen, die de geëerden ‘dappere helden’ noemt. De ambassadeur van Israël sluit zich daarbij aan: ,,Het was gevaarlijk. De mensen die Joden hielpen, konden daarvoor vermoord worden. Het leven in die tijd leek wel op een film, maar het was de bittere werkelijkheid. Sommige Joden hebben nooit het genoegen gehad mensen zoals jullie te ontmoeten. Namens de Joden die jullie wel gevonden hebben: bedankt voor jullie hulp. Het klinkt cliché, maar bedanken is het minste wat we kunnen doen. Daarom willen wij graag de Yad Vashem onderscheiding uitreiken.’’

Anna Kramer komt naar voren als de naam van haar ouders wordt genoemd. Eerst wordt kort de geschiedenis geschetst van de geboden hulp. Daarna krijgt ze uit handen van de ambassadeur een oorkonde en een medaille. De beeltenis die op de medaille staat - de namen van haar ouders -, wordt ook in een muur in Jeruzalem gebeiteld. Na afloop vertelt ze: ,,Dat was zo’n prachtig moment. De ogen van de ambassadeur straalden één en al dankbaarheid uit. Ik was van te voren best zenuwachtig, maar toen ik hem zo zag staan, viel een last van mijn schouders.’’



Nieuw leven

Na afloop delen de families ervaringen met elkaar. Anna Kramer neemt even een moment voor haarzelf, en kijkt op haar telefoon. ,,Ik ben zo ontzettend gelukkig’’, vertelt ze. ,,Vandaag ben ik kukebessien geworden. Ze sturen net de eerste foto naar me.’’
Nieuw leven op deze wereld. Nieuw leven dat haar ouders destijds ook aan Louis Cohen schonken.