Het Urkerland
0

Graf Urker Schedels krijgt monument

Het grafmonument voor de Urker Schedels is klaar en de gedenksteen wordt een dezer dagen geplaatst. Daarmee komt een einde aan de inspanningen van Comité Urker Schedels om de resten een waardige laatste rustplaats te bezorgen.

,,Het is een indrukwekkend monument geworden”, vindt woordvoerder Tiemen Roos van het Comité Urker Schedels. Hij is net als ontwerper Jan Pasterkamp van de firma Eijgelaar tevreden. ,,Ik bin er groos op.’’ Het monument wordt geplaatst op het graf van de schedels, nabij de toren van het Kerkje aan de Zee.

Uit aarde en uit water

De afgelopen dagen zetten Pasterkamp en de productiemedewerkers Artino Selles en Remon van der Kolk alle zeilen bij om op tijd klaar te zijn. Ze offerden zelfs een vrije dag op om een van de twee gedenkplaten handmatig te ‘prikken’, een techniek die vroeger ook werd toegepast. Het comité en de gemeente Urk wilden graag dat het monument zou passen bij de stijl van de Oude Begraafplaats. Op deze plaat van Belgisch hardsteen staat een korte tekst die verwijst naar de geschiedenis van de schedels. De kleinere, liggende plaat van zwart graniet heeft een ingegraveerd gedicht ‘Uit aarde en uit water’, van de hand van Rien van den Berg. Hij schreef dit in 2010 ter gelegenheid van de terugkeer van de schedels naar Urk.

Het monument is gemaakt door de firma Eijgelaar Natuursteen uit Kampen. Dit bedrijf, dat op Urk veel grafmonumenten levert, sponsorde een belangrijk deel van de kosten. Verder verstrekten de gemeente Urk en het Prins Bernhard Cultuurfonds financiële bijdragen.

Op de foto laat ontwerper Jan Pasterkamp zien hoe het prikken van de gedenkplaat werkt. De letters van de tekst zijn verheven gestraald en daarna gedopt.


De zes schedels


Zes schedels van onbekende Urkers lagen meer dan honderddertig jaar in een depot van de Universiteit Utrecht. Drie ervan werden in 1877 van het Urker kerkhof gestolen door een Hilversumse dokter, die een dienst wilde bewijzen aan de beroemde hoogleraar Pieter Harting. Hoe de andere drie in Utrecht terecht zijn gekomen, is niet bekend. Geleerden uit verschillende Europese landen onderzochten de schedels, zoekend naar de oer-Nederlander, met het idee dat Urkers op hun geïsoleerde eiland daar het meest op zouden lijken. Enige tijd werden de schedels beschouwd als ‘missing link’ tussen uitgestorven neanderthaler en de moderne mens.
In 2007 deed Comité Urker Schedels een poging de schedels terug te halen naar Urk. Volgens het comité waren de resten destijds zonder toestemming van de families weggehaald. Bovendien deden wetenschappers in de negentiende en twintigste eeuw op Urk diverse onderzoeken waarvan de bevolking de gevolgen nooit heeft overzien. Het leidde in de jaren veertig onder meer tot het plan om de halve bevolking gedwongen te deporteren, omdat die niet zou passen in de modelsamenleving van de nieuwe Noordoostpolder.
In 2010 besloot het Utrechts Universiteitsmuseum op advies van de  Ethische Commissie van de Nederlandse Museumvereniging de schedels terug te geven. De ceremoniële overdracht was in juni dat jaar in het Kerkje aan de Zee. Kort daarna werden ze begraven in een door de gemeente Urk beschikbaar gesteld nieuw grafje op de Oude Begraafplaats.