De 100 huwelijken van 1974: een zoektocht
Het was in 1974 voor het eerst dat er exact honderd huwelijken gesloten werden op Urk. Dat het dit jaar ook nog eens precies vijftig jaar geleden is, en vele van die echtparen dus hun gouden huwelijksjubileum mogen gedenken, maakt het extra bijzonder.
Een berichtje in Het Urkerland van 10 januari 1975 trok de aandacht. Het echtpaar Jan Kramer en Femmetje Ras, dat op 28 december 1974 in het huwelijksbootje stapte, bleek het honderdste huwelijk op Urk van dat jaar, en dat was nog niet eerder voorgekomen. Het aantal zelf checken had wellicht zo gebeurd kunnen zijn, maar de uitdaging zat hem erin ze alle honderd te traceren.
Huwelijksakten worden in de regel pas na 75 jaar openbaar. De huwelijksakten op Urk tot en met 1948 zijn dus openbaar te bekijken, Het Flevolands Archief heeft deze gedigitaliseerd, die van de jaren erna (nog) niet. Hoe het dan toch gelukt is, wordt verderop beschreven. Het aantal huwelijken per jaar tot en met 1948 is gemakkelijk te traceren; van de meest recente tien jaar die openbaar zijn, van 1939 tot en met 1948, ligt het gemiddelde rond de 35 per jaar. Dat staat nog in schril contrast met de 100 van 1974. En in de jaren vóór 1939 is het aantal sowieso nooit boven de 33 per jaar uitgekomen, met een minimum in 1818. Daar was het op 27 december gesloten huwelijk tussen Pieter Snoek en Aaltje Bakker op de valreep het enige van dat jaar.
Hoe het kan dat het er in 1974 met honderd relatief zoveel waren in vergelijking met de gemiddeld 35 die eerder naar voren kwamen? Natuurlijk speelt de bevolkingsgroei mee. In de periode van de recentste openbare huwelijksakten, eind jaren 40, telde Urk rond de 4.500 inwoners. Op het moment van de honderd huwelijken lag het bevolkingsaantal rond de 9.000 en dat is een verdubbeling. Ook kwam er nieuwbouw bij: met het gereedkomen van huizen aan onder meer de Grote Fok, Molenkamp, Waaiershoek en twee jaar ervoor aan onder andere De Noord en de Schelpenhoek, kwamen er nieuwe woningen vrij voor pasgetrouwde stellen.
Gemiddelde leeftijden
Gezien de relatief jonge bevolking en het vrijkomen van nieuwbouwhuizen, ligt voor de hand dat de gemiddelde leeftijd bij het huwelijk wat lager ligt. Van de honderd bruidsparen lukte het om van 96 bruiden en 92 bruidegoms de leeftijd bij het huwelijk te achterhalen. Het gemiddelde hiervan uitrekenen, levert inderdaad een jonge gemiddelde leeftijd op. De gemiddelde leeftijd van de bruidegom bij trouwen in 1974 lag op 23,3 jaar. Bij de bruiden lag deze op 20,6 jaar.
Wat betreft de bruidegoms waren er dat jaar negen van 20, negen van 19 en als jongste eentje van 18. Bij de bruiden was de jongste 16 jaar. Er waren acht bruiden van 17 jaar, maar liefst vijfentwintig van 18 jaar en negentien van 19 jaar. Bij elkaar meer dan de helft van het aantal bruiden.
Niet alle bruidsparen van dat jaar waren jong. Er was één bruidspaar van wie beiden boven de 60 waren. Met een ruime voorsprong waren ze dan ook het oudste bruidspaar van 1974 op Urk: Jan Oost (60) en Trijntje Visser (61). Allebei waren ze al eens eerder getrouwd geweest. Jan was het jaar ervoor weduwnaar geworden van Marijtje de Boer, met wie hij elf kinderen had gekregen. Het was een bekend gezin op Urk, met onder meer de broers Henk, Klaas en Wim Oost van HKW. Trijntje Visser was eerder in Amsterdam getrouwd met kapper Jitze Fokke Oost, de neef van Jan, en had vier zoons en een dochter. Jan en Trijntje woonden samen in Wijk 6 en later aan de Oude Dijk.
Haal je overigens de leeftijden van dit bruidspaar weg uit de lijst, dan daalt de gemiddelde leeftijd van 1974 zelfs naar 22,9 voor de bruidegom en 20,1 voor de bruid.
50-jarig huwelijksjubileum
Dan is ten slotte nog de vraag: hoeveel van deze honderd bruidsparen hebben hun 50-jarig huwelijksjubileum mogen gedenken? Ook gezien de gemiddelde jonge leeftijd bij het huwelijk, zou dat aantal hoog kunnen liggen. Van een aantal huwelijken is bekend dat een van de echtgenoten, of allebei, is overleden. Ook is een aantal huwelijken in een echtscheiding geëindigd, ook dat is iets wat voorkomt. Een deel van de jubilea valt wel te tellen aan de hand van de advertenties in Het Urkerland van dit jaar, ter gelegenheid van een gouden huwelijk. Echter, niet elk echtpaar dat dit jubileum viert, plaatst per definitie een advertentie in Het Urkerland. Van sommigen die op Urk zijn gebleven weet je echter wel dat ze nog leven. Alles bij elkaar blijkt dat 64 van de 100 bruidsparen die in 1974 op Urk getrouwd zijn, hun gouden huwelijk mogen beleven.
