Veel zon, maar weinig wind in de zeilen

Een echte race kon het vorige week zaterdag niet genoemd worden. De wind was maar net in staat om wat bolling in de zware zeilen van de botters te blazen. Gezellig was het wel, en dat was ook het doel van de Ansjooprace, die traditioneel weer verzorgd was door de Botterstichting Urk.

De naam Ansjooprace herinnert nog aan de tijden dat Zuiderzeevissers dit kleine trekvisje in de periode van half mei tot half juli konden vangen. De ansjovis trok de Zuiderzee op om te paaien en kwam in grote scholen voor. Met staand want, de dwarskuil en de wonderkuil werd op ansjovis gevist. Aan wal werden de kleine visjes ontdaan van kop en ingewanden, vooral het werk voor vrouwen en kinderen. Laag voor laag werden ze ingelegd in houten vaatjes van 30 kilo, met na iedere laag een flinke schep zout. In beurtschepen werden de vaatjes naar Amsterdam gebracht om vandaar naar Zuid-Duitsland vervoerd te worden, waar ze gek waren op dit zoute visje.

De ansjovishandel en ook de visserij was zeer speculatief. Men kon er geen peil op trekken. Het ene jaar veel ansjovis en andere jaren soms helemaal geen ansjovis of zo weinig, dat het niet de moeite loonde om erop te vissen. Grote prijsverschillen zorgden dat de handel kans had op grote winsten en dito verliezen.

De jaren 1870, 1885 en 1890 waren goede ansjovisjaren. Hierin werden op Urk veel oudere vissersschuiten vervangen door grotere botters. In 1890 werden op Urk veel nieuwe huizen gebouwd.

Herinnering

De Afsluitdijk maakte in 1932 een einde aan de ansjovisvisserij, maar ieder jaar in het derde weekend van juni komen er botters vanuit verschillende plaatsen rondom de oude Zuiderzee naar Urk om mee te doen aan de Ansjovisrace. Ze bepalen welke botter het snelst het parcours aflegt met de zeilen.

Bedrijven kunnen zich inschrijven om mee te varen op een botter en zo met hun personeel en relaties een gezellige en sportieve maar ook ontspannen dag op het water mee te maken; lekker eten en drinken hoort er uiteraard bij. 

Het begon al in restaurant ‘t Achterhuis, waar Marriëtte van Slooten als voorzitter van de Stichting Urker Botter, een groot gezelschap kon nodigen aan het schippersontbijt.

Geen visserijweer

Na het palaver met de schippers en bespreking van de route, gaan de botters een voor een de haven uit.
Van visserij had zaterdag in vroeger dagen bij deze weersomstandigheden geen sprake kunnen zijn. Met kracht twee tot drie was de wind maar net in staat om de botter vooruit te krijgen, laat staan een botter met dwarskuil.

We voeren mee met de UK 12 die deze dag is toebedeeld aan Neerlandia-Urk. Deze zware Noordzeebotter was bij voorbaat al uitgeschakeld voor de winst. ,,Veel te zwaar, en we hebben ook nog een bun dat vol water staat. De meesten hebben de bun afgesloten en de roosters dichtgemaakt”, laat schipper Klaas Ruizendaal weten. 

Als geboren Spakenburger leerde hij het zeilen van zijn broer die een botter had. Klaas scharrelt de laatste jaren met zijn gezondheid, maar ondanks chemo, bestralen en net een nieuwe hartklep, staat hij er weer. ,,Ik dacht vorig jaar al dat het mijn laatste Ansjooprace zou zijn. Maar ik ben er nog”, laat hij weten als hij met de wandelstok over de botter klautert. 

Op wilskracht, want de laatste jaren waren slopend. Versleten rugwervels maken het er ook niet makkelijk op. Het zware werk laat hij over aan zoon Hein. Af en toe prikt hij met de wandelstok in de zeilen om wat meer bolling te krijgen. 

In de verte verdwijnt de VD 153 uit zicht. ,,Ja, dat is een koopschuit. Gemaakt om snel te zeilen, want die haalden de vangsten van boord om die aan wal te verkopen. Dat was contant afrekenen en de botters konden doorvissen.”

De VD 153 met de BouwVast-groep aan boord komt ons al tegemoet als wij de te ronden boei nog niet eens in zicht hebben. Omdat de botters half vier weer in de haven moeten zijn, wordt de route voor de achtervolgers ingekort.

Met wat meer wind gaan we weer richting Urker haven, waar in de Botterschuur de dampende nasi, zalm en kibbeling staan te wachten.

Vlootuitbreiding

Het was een prachtige dag voor alle deelnemers en de Stichting Urker Botter hield er ook wat aan over. Dat is ook nodig, want naast de UK 12, UK 114 en UK 141, is nu een vierde schip aangekocht. Het gaat om de botter UK 213 die dankzij subsidies overgenomen kon worden van Lammert Post. Dit schip wordt nu gerestaureerd in Workum. Een stuk erfgoed wordt op deze manier weer behouden.