Het verhaal achter de grafsteen van slager en wethouder Meindert Woort op de Oude Begraafplaats

za 25 jul, 19:30 Algemeen

Op de Oude Begraafplaats bij het Kerkje aan de Zee hebben veel plaatsgenoten hun laatste rustplaats gevonden. Sinds enige tijd is de gemeente bezig met het plaatsen van bordjes bij graven waarvan de rechthebbende onbekend is, zodat deze zich kunnen melden. Om wat meer aandacht aan de Oude Begraafplaats te geven, brengt Het Urkerland in deze zomerserie enkele oude en bijzondere graven voor het voetlicht. Met deze keer: de grafsteen van slager en wethouder Meindert Woort.

Op 28 januari 1853 zag deze Meindert het levenslicht op Urk. Hij was het vijfde en laatste kind van visser Pieter Woort en zijn vrouw Neeltje Meun. Het gezin had al veel verdriet gekend: de eerste twee dochtertjes, allebei een Hendrikje, waren als baby gestorven. Ook zoon Albert, het derde kind, overleed jong: in 1865 kort nadat hij 18 jaar was geworden.

Dochter Hendrikje (1850-1931), de derde in het gezin met deze voornaam, bleef uiteindelijk als enige zus over. Ze is later getrouwd met Wouter de Boer; het echtpaar kreeg geen kinderen. Meindert, vernoemd naar zijn bèbe van vaderskant, groeide dus op met zijn zus.

Hoewel zijn vader en bèbe allebei visserman waren, koos Meindert een andere richting. In 1873, als Meindert 20 jaar is, staat hij in het militieregister vermeld als zeilmakersknecht. Ook geeft dit register een inkijkje in zijn uiterlijk. Hij is 1,64 meter lang en heeft een rond aangezicht en blauwe ogen. Zijn kin is spits en zowel zijn haar als wenkbrauwen zijn blond van kleur, met als bijzonder kenmerk dat hij ‘pokdalig’ is. Hij hoeft niet in militaire dienst, omdat hij als enige zoon werd vrijgesteld.

Meer dan een slager

Later verruilde Meindert het vak van zeilmakersknecht voor dat van slager. Hij hoefde er niet alleen voor te staan, want in de slagerij kreeg hij hulp van knecht Jan Pasterkamp (1884-1972). Meindert is nooit getrouwd geweest en had geen kinderen, maar beschouwde Jan, die zelf vroeg zijn vader had verloren, als een zoon. Het leverde Jan zelfs zijn bijnaam op: in de volksmond stond hij bekend als ‘Jan Woort’ of ‘Jan Woord’. In het nummer ‘Urrek van vroeger’ van Leuster wordt deze Jan ook nog even genoemd.

Naast zijn werk in de slagerij was Meindert ook op andere terreinen op Urk actief. Vanaf de oprichting van Draagt Elkanders Lasten in 1898 beheerde hij als penningmeester de kas. Na het plotselinge overlijden van wethouder Johannes Romkes (1837-1912) koos de gemeenteraad Meindert bovendien als zijn opvolger.

Het vertrouwen in Meindert bleef, want hij werd in september 1914 tijdens een raadsvergadering opnieuw gekozen als wethouder. Tevens stond er die vergadering nog een ander noemenswaardig voorstel op het programma, namelijk dat aan den heer D. Gnodde een stuk grond in huur werd afgestaan, gelegen aan den noordkant van het eiland in de nabijheid van ,,de Staart”, om daarop een eendenkooi te plaatsen, zooals men er in Volendam en Landsmeer zoo vele vindt.

IJverige penningmeester

Op 2 september 1922 overleed de ongehuwde en kinderloze Meindert Woort op 69-jarige leeftijd. De slagerij liet hij dus na aan Jan Pasterkamp, die hij als zoon beschouwde. Jan, op dat moment 38 jaar en nog vrijgezel, zette de slagerij voort. Later zou hij trouwen met Hendrika Smit (1897-1976), met wie hij drie dochters en twee zoons kreeg.

Naar aanleiding van zijn overlijden plaatsten Meinderts zus Hendrikje en Jan Pasterkamp nog een rouwadvertentie ter nagedachtenis aan Meindert. Hij werd begraven op de Oude Begraafplaats bij het Kerkje aan de Zee. Ook de vereniging Draagt Elkanders Lasten stond, in de persoon van voorzitter J. Brands en secretaris P. Brouwer, stil bij het heengaan van ‘haren ijverigen penningmeester, die van de oprichting tot heden, dus bijna 25 jaar, geheel belangeloos de Vereeniging diende en door zijn accuraat beheer den bloei der Vereeniging bevorderde. Zijn nagedachtenis zal in herinnering blijven.’

Ruim een eeuw later staat de steen nog altijd op de Oude Begraafplaats, ter herinnering aan deze man die zowel voor het dorp als voor Jan Pasterkamp van grote betekenis is geweest.

Melden als rechthebbende van een graf met een bordje

Sinds de invoering van het nieuwe begraafplaatsenbeleid (2017) plaatst de gemeente bordjes bij de graven waarvan niet duidelijk is wie de rechthebbende is. Familie of belanghebbenden van de overledene kunnen zich melden als nieuwe rechthebbende.

Doel hiervan is om van elk graf een geregistreerde rechthebbende in de administratie te hebben. Na begraafplaatsen De Vormt en Holkenkamp, is de oude begraafplaats Kerkje aan de Zee aan de beurt. Bij graven waarvan de rechthebbende niet bekend is, wordt een bordje geplaatst. Het betreffende grafnummer wordt gepubliceerd in de informatiekast; deze hangt aan de muur van het opslaghuisje op de begraafplaats.

Ongeveer 70 bordjes

Op de oude begraafplaats zijn 741 graven. Van ongeveer de helft van deze graven is niet bekend wie de rechthebbende is. Sinds 2021 wordt dat in kaart gebracht. Op dit moment staan er ongeveer 70 bordjes bij graven waarvan de rechthebbende onbekend is.

Volgens de Wet op de lijkbezorging (Wlb) kan elk rechtspersoon (dit is een natuurlijk persoon, BV, NV, vereniging, stichting of coöperatie) zich melden als rechthebbende.

Grafakte

Het bordje blijft minimaal een jaar bij een graf staan. Dit schrijft de Wet op de lijkbezorging (Wlb) voor. Rechthebbenden kunnen zich melden bij de balie in het gemeentehuis of bij de beheerder van de begraafplaats. Hiervoor moet het overschrijvingsformulier van grafrechten worden ingevuld. Na een positieve beoordeling, ontvangt de nieuwe rechthebbende de grafakte van het desbetreffende graf.

Geen graven geruimd

Graven waarvan geen rechthebbende bekend is, vervallen aan de gemeente Urk. De gemeente is verantwoordelijk voor het onderhoud van de historische grafmonumenten. Voor alle graven op Urk, die voor 2017 zijn uitgegeven, geldt een grafrecht voor onbepaalde tijd. Er worden dus geen graven geruimd op de oude begraafplaats.

Geïnteresseerden die vrijwillig een graf willen onderhouden of schoonmaken, kunnen dit aangeven bij de beheerder van de begraafplaats.