DUS: Vor alteed maos

Later dit jaar komt de eerste echte Urker vertaling van Jip en Janneke uit. Zo is te lezen op de site van de Nedersaksische Uitgeverij. De titel is ‘Jip in Janneke - Vor alteed maos (Urker eutgave)’. Meerdere dorpsgenoten hebben zich over deze vertaling gebogen en het resultaat ligt in oktober in de winkel.

Ik deelde de vooraankondiging van de uitgever rond op wat app-groepen en er was direct - zoals verwacht - discussie. Want ‘maos’ zou verkeerd zijn gespeld! Het moet toch echt ‘moas’ zijn! En ik snap dat, want dat is namelijk de spelling die ik zelf ook altijd hanteerde. Ik heb het zelfs weleens in een column gebruikt.

Dit was totdat iemand, met meer verstand, mij uitlegde dat het logischer en, bovenal, correct was dat de spelling in het Urkers toch echt ‘maos’ is. De hoeders van het Urker dialect hebben dit zo besloten. Wanneer ik geconfronteerd wordt met goede argumenten of feiten dan kan ik het oude loslaten en doe ik daar niet sentimenteel over.

Ik heb het volgende (nog) niet geverifieerd bij de experts maar volgens mij zit het zo. De ‘ao’ lijkt sterk op een zogenaamde ‘diftong’: een tweeklank. Dus een enkele lettergreep waarin één klinkerklank langzaam overgaat in een andere klinkerklank. Je begint met één klinkerpositie en je mond/tong schuift tijdens het uitspreken naar een andere positie.

Het voelt als één klank, maar je hoort er een soort beweging in. Dat kennen we in het Urkers natuurlijk meer. Maar het maakt spellen van zulke woorden best lastig.

Toch is het ook wel redelijk logisch wanneer je er over nadenkt. Zo is een simpel testje hiervoor het volgende. Hoe spreek je bijvoorbeeld de naam ‘Boaz’ uit? En vervolgens: hoe zeg je ‘chaos’?

Beide bekt niet heel lekker, maar: een van deze twee klanken komt veel dichter in de buurt bij hoe wij op Urk ‘vrienden’ aanduiden. De o-klank staat achteraan, niet vooraan. Dus ‘maos’. Terwijl ‘moas’ al echt ingeburgerd lijkt, dat ontken ik niet. Maar dat wil niet zeggen dat het niet kan veranderen. Zo kan het de scherpe lezer al zijn opgevallen in deze krant. Zoek maar eens op de website van heturkerland.nl naar ‘moas’ en vervolgens ‘maos’ en je ziet gelijk het verschil. ‘Maos’ wint. Dik.

Er is overigens nog een woord dat veel discussie, en begrijpelijk, emoties oproept en dat is het woord voor grootvader. De correcte spelling hiervan is ‘beabe’. Maar iemand merkte eens op dat op de Vormt toch veelal bebe wordt gebruikt (soms met accent). Dit onderstreept het belang van een correcte spelling.

Terug naar ‘maos’. Iemand anders - een zeer bekende dorpshistoricus - reageerde ook in de app op de spelling en zei: ‘dit klopt niet, want er bestaat nog geen correcte spelling. Om die vast te stellen, heb je eerst een algemeen geaccepteerd fonetisch alfabet nodig’.

Daar moet dan snel werk van gemaakt worden, en dat gaat dus sowieso niet meer lukken voor de Jip en Janneke. Misschien voor de volgende?

Jan van den Berg